کتاب محبوس پواتیه

کتاب محبوس پواتیه یکی از متفاوت‌ترین نوشته‌های ژید است، زیرا می‌کوشد خود را به نفع واقعیت حذف کند، او شاهدی توانمند است که می‌خواهد مجدانه به نفع حقیقت نهفته در واقعیت جاری در دو پرونده قضایی دادگاه «روان» خودش را کنار بکشد. مادری دختر بیست و پنج ساله، سالم و هوشیارش را در اتاقی تاریک و نمور حبس کرده و پسری معصوم و آرام که از کودکی در مزارع کارگری می‌کرده به ناگاه ارباب و همه اعضای خانواده‌اش را به قتل می‌رساند. به راستی چه کسی یا چه کسانی در این دو فاجعه غریب مقصرند و چگونه می‌توان بی هیچ قضاوتی صرفاً مشاهده کرد.

آندره ژید در پیش‌گفتار این کتاب این‌گونه سخن خود را آغاز می‌کند: در امضای این اثر تردید دارم، زیرا در روایتی غیرشخصی، تنها نگرانی‏‌ام این بود که حضور خود را در ارائه اسنادی که جمع‌‏آوری کرده‌‏ام، کمرنگ کنم. در بخش نخست این کتاب، تصویری از ماجرایی عجیب که در سال ۱۹۰۱ رخ داد، در درامی مستتر به نام «محبوس پواتیه» ارائه می‌‏شود.

محبوس پواتیه درامی وحشتناک است؛ درامی از تعصبات، درامی از فضیلتی رقت‌‏انگیز، فضیلتی که بر مبنای قراردادهای شنیع اجتماعی است. آنچه که حتی آن را نفرت‌‏انگیزتر می‏‏‌کند پستی و بزدلی شاهدانی است که یک ربع ‏قرن، به شکل قهرآمیزی، تنها برای آنکه مبادا ضرری به آنها برسد، سکوتی سهمگین کرده بودند.